Zanim tynkarze nałożą pierwszą warstwę gładzi, musicie wiedzieć, gdzie dokładnie staną wasze telewizory. Przeprowadzka do własnego domu to moment, w którym podejmuje się dziesiątki decyzji dotyczących infrastruktury. Instalacja telewizyjna bywa odkładana na później, co potem generuje ogromne problemy i konieczność kucia świeżo pomalowanych ścian. Zadbamy o to, abyście od pierwszego dnia po wprowadzeniu się mogli włączyć ulubiony program bez plączących się po podłodze przewodów. Skupimy się na tym, jak poprowadzić kable, jakie wybrać anteny i jak rozdzielić sygnał do kilku pomieszczeń. W nowym budynku macie ogromną przewagę. Możecie zaplanować całą trasę od samego początku. Przewody ukrywa się w ścianach, pod tynkiem, w specjalnych rurkach ochronnych, które nazywamy peszlami. Peszle osadza się jeszcze przed wylewkami i tynkowaniem. Pozwala to uniknąć późniejszego kucia bruzd i maskowania przewodów listwami. Zawsze warto poprowadzić o jeden peszel więcej, niż początkowo zakładacie. Wciągnięcie nowego przewodu za kilka lat, gdy dom jest już w pełni wykończony, to brudna i kosztowna robota.

Niezbędny zestaw narzędzi instalatorskich

Zanim zaczniecie układać przewody, warto skompletować odpowiedni sprzęt. Zwykły scyzoryk i kombinatory nie wystarczą do stworzenia trwałego połączenia. Będziecie potrzebować specjalnego nożyka do zdejmowania izolacji z kabli koncentrycznych, który nie uszkodzi miedzianego oplotu. Do zarabiania końcówek niezbędna jest zaciskarka do wtyków kompresyjnych. Taki wtyk zapewnia szczelność i zapobiega wnikaniu wilgoci do wnętrza przewodu. Na dachu przyda się wiertarka udarowa, zestaw kluczy płaskich do dokręcania uchwytów masztowych oraz poziomica. Do ustawienia czaszy satelitarnej konieczny jest kompas, inklinometr do pomiaru kąta nachylenia oraz miernik sygnału satelitarnego, potocznie nazywany Sat-Finderem. Posiadanie własnego miernika znacznie przyspiesza pracę, ponieważ nie musicie biegać po schodach do salonu, aby sprawdzać, czy na ekranie telewizora pojawił się obraz.

Wybór odpowiedniego przewodu koncentrycznego

Jakość obrazu i dźwięku zależy w dużej mierze od tego, co znajduje się w waszych ścianach. Do odbioru naziemnej telewizji cyfrowej oraz sygnału satelitarnego najlepiej sprawdzi się przewód koncentryczny o impedancji 75 omów. Zwracajcie uwagę na żyłę wewnętrzną. Powinna być wykonana z drutu miedzianego o średnicy wynoszącej około 1,13 mm. Modele takie jak Triset-113 to standard w profesjonalnych instalacjach domowych. Zewnętrzna powłoka kabla musi być odporna na promieniowanie UV, jeśli jakikolwiek odcinek będzie wystawiony na działanie słońca na dachu lub elewacji. Oplot ekranujący to kolejny parametr, na który musicie zwrócić uwagę. W mieście gdzie stoi dużo budynków blisko siebie, występuje ogromne nasycenie falami radiowymi z sieci komórkowych LTE i 5G. Dlatego wybierajcie przewody z ekranem klasy A lub A+, które posiadają podwójny, a czasem nawet potrójny oplot. Zapobiegnie to przenikaniu zakłóceń do waszego sygnału telewizyjnego. Pamiętajcie, aby nie zaginać kabli pod kątem mniejszym niż 90 stopni, ponieważ zniszczy to ich wewnętrzną strukturę i drastycznie obniży jakość przesyłanych danych.

Gniazdka ścienne i ich rozmieszczenie

Standardowo młode pary planują telewizor w salonie i w sypialni. Warto jednak pomyśleć o kuchni, pokoju gościnnym, a przede wszystkim o przyszłych pokojach dziecięcych. Planujcie minimum jedno gniazdo antenowe w każdym pomieszczeniu, w którym kiedykolwiek może stanąć odbiornik. W salonie rozważcie poprowadzenie dwóch niezależnych kabli od punktu centralnego. Dlaczego dwa kable? Ponieważ nowoczesne dekodery z funkcją nagrywania, takie jak Polsat Box EVOBOX PVR lub Canal+ 4K DualBOX+, posiadają dwie głowice. Aby nagrywać jeden kanał i jednocześnie oglądać inny, tuner wymaga dwóch niezależnych wejść sygnału. Na rynku znajdziecie kilka typów gniazdek abonenckich:

• Gniazda pojedyncze TV – służą wyłącznie do podłączenia anteny naziemnej.
• Gniazda podwójne RTV-SAT – posiadają oddzielne wyjścia dla radia, telewizji naziemnej i satelitarnej.
• Gniazda przelotowe – pozwalają na łączenie kilku punktów w jeden szereg, co oszczędza ilość kabli ciągniętych z rozdzielni.
• Gniazda końcowe – montowane na samym końcu linii kablowej, posiadają wbudowany rezystor zamykający obwód.

Zawsze montujcie gniazdka na wysokości od 30 cm do 50 cm od podłogi, chyba że telewizor będzie wisiał na ścianie – wtedy gniazdko ukrywa się tuż za ekranem, na wysokości od 120 cm do 140 cm.

Telewizja naziemna w standardzie DVB-T2

Nawet jeśli macie wykupiony pakiet satelitarny, naziemna telewizja cyfrowa stanowi świetne zabezpieczenie na wypadek awarii głównego dostawcy lub bardzo silnych opadów śniegu. Do odbioru multipleksów w standardzie DVB-T2 / HEVC potrzebujecie odpowiedniej anteny zewnętrznej. W miastach, gdzie nadajniki znajdują się stosunkowo blisko, świetnie sprawdzą się anteny kierunkowe o zysku energetycznym od 10 dBi do 14 dBi. Producenci tacy jak Televes czy AX oferują modele z wbudowanym filtrem LTE, który odcina zakłócenia z pobliskich masztów telefonii komórkowej. Jeśli mieszkacie w dolinie lub wasz dom otoczony jest wysokimi drzewami, rozważcie montaż anteny na maszcie wyniesionym od 4 do 6 metrów ponad linię dachu. Często spotykanym błędem jest stosowanie anten pokojowych w domach jednorodzinnych. Tego typu rozwiązania działają tylko w bezpośrednim sąsiedztwie nadajnika. Zewnętrzna antena kierunkowa, zamontowana na uchwycie kominowym lub na specjalnym wysięgniku elewacyjnym, zapewni wam spokojny odbiór przez cały rok.

Montaż czaszy satelitarnej i ustawienie kątów

Pakiety takie jak Polsat Box czy Canal+ nadawane są z pozycji orbitalnej Hotbird 13°E. Jeśli interesują was również kanały zagraniczne, na przykład niemieckie lub francuskie, możecie dodatkowo wykonać montaż anteny satelitarnej na pozycję Astra 19.2°E, albo użyć jednej anteny z uchwytem multifeed. Do odbioru sygnału w wysokiej rozdzielczości 4K zaleca się stosowanie reflektorów o średnicy minimum 80 cm. Dla lokalizacji w okolicach Warszawy, kąty ustawienia czaszy wyglądają następująco:

• Hotbird 13°E: azymut geograficzny wynosi około 190°, elewacja to mniej więcej 30°, a kąt skręcenia konwertera to około -6°.
• Astra 19.2°E: azymut wymaga korekty o około 8° w stronę wschodnią, elewacja rośnie nieznacznie do 30.2°, a skręcenie głowicy osiąga około -1.4°.

Do ustawienia anteny używa się tradycyjnego kompasu oraz inklinometra. Pamiętajcie, że kompas wskazuje północ magnetyczną, która różni się od północy geograficznej o kilka stopni. Z tego powodu najbezpieczniej jest korzystać z aplikacji w telefonie opartych o moduł GPS lub specjalistycznego miernika sygnału. Zamocujcie uchwyt do ściany za pomocą kołków rozporowych, dbając o to, aby rura masztu była w idealnym pionie. Składa się czaszę zgodnie z instrukcją, dokręcając śruby, ale nie zaciskając ich do oporu na tym etapie.

Podłącza się miernik pomiędzy konwerter a dekoder. Powoli obraca się czaszą w poziomie, nasłuchując charakterystycznego pisku urządzenia. Po znalezieniu maksimum sygnału, delikatnie koryguje się kąt elewacji. Na samym końcu mocno dokręca się wszystkie śruby mocujące, uważając, aby nie przesunąć anteny.

Różnica między konwerterami Quattro a Quad

To jeden z najczęstszych błędów popełnianych przez początkujących instalatorów. Konwertery satelitarne występują w różnych wariantach i nie są one zamienne. Model Quad posiada cztery niezależne wyjścia, do których można podłączyć bezpośrednio cztery dekodery. Nie wymaga on żadnych dodatkowych urządzeń rozdzielających. Z kolei model Quattro również ma cztery wyjścia, ale każde z nich odpowiada za inną część pasma częstotliwości i polaryzację. Taki konwerter może współpracować wyłącznie z multiswitchem. Podłączenie tunera bezpośrednio do wyjścia Quattro spowoduje, że odbierzecie tylko ułamek dostępnych kanałów, a reszta będzie pokazywać błąd braku sygnału. Zawsze sprawdzajcie opakowanie i opis na obudowie urządzenia, zanim zaczniecie ciągnąć kable na dachu.

Rozdzielanie sygnału do wielu pokoi

Gdy na dachu macie tylko jedną czaszę, a sygnał trzeba dostarczyć do salonu, sypialni i dwóch pokojów dziecięcych, zwykły konwerter nie wystarczy. Tutaj z pomocą przychodzą dwa rozwiązania. Pierwszym z nich jest instalacja oparta na urządzeniu zwanym multiswitch. Jest to skrzynka, do której wchodzą cztery kable z konwertera typu Quattro oraz jeden kabel z anteny naziemnej, a wychodzi z niej tyle niezależnych linii, ile macie gniazdek w domu. Multiswitche wymagają zasilania z sieci elektrycznej i zazwyczaj montuje się je na strychu lub w garażu. Drugim, znacznie nowocześniejszym rozwiązaniem, jest technologia jednokablowa, znana jako Unicable lub dCSS. Konwertery takie jak Inverto Unicable II potrafią przesłać sygnał do nawet 32 niezależnych tunerów za pomocą zaledwie jednego przewodu koncentrycznego. Wymaga to jednak, aby wasze dekodery obsługiwały ten standard. Zaletą tego podejścia jest oczywiście ilość kabli, które trzeba położyć w ścianach. Zamiast kuć bruzdy na pięć różnych przewodów, ciągniecie jeden główny kabel, a w każdym pokoju montujecie specjalne gniazdko przelotowe, które przekazuje sygnał dalej.

Filtry LTE i 5G w instalacji

Współczesne sieci komórkowe operują na częstotliwościach, które graniczą z pasmami wykorzystywanymi przez naziemną telewizję cyfrową. Sygnał z pobliskiego masztu telefonii komórkowej potrafi całkowicie zagłuszyć słabszy sygnał z nadajnika telewizyjnego, powodując rozsypanie obrazu na kwadratowe artefakty lub całkowite zerwanie połączenia. Aby temu zapobiec, stosuje się filtry pasmowoprzepustowe. Montuje się je bezpośrednio przy antenie naziemnej lub na wejściu multiswitcha. Taki filtr przepuszcza wyłącznie częstotliwości z zakresu telewizji naziemnej, a wszystko, co pochodzi od operatorów komórkowych, jest skutecznie tłumione. Jest to absolutnie niezbędne w nowo budowanych osiedlach, gdzie infrastruktura telekomunikacyjna rozwija się bardzo dynamicznie.

Dekodery i końcowe podłączenie sprzętu

Wybór dekodera zależy od tego, jakiego dostawcę telewizji preferujecie. Urządzenia różnią się nie tylko wyglądem, ale przede wszystkim możliwościami technicznymi. Jeśli zależy wam na nagrywaniu audycji na zewnętrzny dysk twardy, musicie wybrać model wyposażony w funkcję PVR oraz odpowiednie złącze USB. Dekoder Canal+ 4K DualBOX+ to urządzenie hybrydowe, które łączy odbiór satelitarny z treściami dostarczanymi przez internet. Posiada funkcję MultiLive, umożliwiającą oglądanie na żywo do czterech kanałów jednocześnie na jednym ekranie. Z kolei oferta Polsat Box obejmuje modele takie jak EVOBOX PVR czy nowszy Soundbox 4K, który obsługuje komendy głosowe oraz standard Wi-Fi 6. Podczas podłączania sprzętu musicie pamiętać o kilku zasadach:

• Zawsze najpierw przykręcajcie kable antenowe do gniazdek w dekoderze, a dopiero potem podłączajcie zasilacz do gniazdka elektrycznego. Odwrotna kolejność może uszkodzić głowicę tunera.
• Używajcie kabli HDMI o przepustowości zgodnej ze standardem 4K, aby nie ograniczać jakości obrazu przesyłanego na telewizor.
• Podłączcie dekoder do routera za pomocą kabla sieciowego LAN lub skonfigurujcie pewne połączenie Wi-Fi na paśmie 5 GHz.

Samodzielne zarabianie końcówek i pomiary

Końcówki kabli, które wkręca się do gniazdek i dekoderów, to newralgiczny punkt całej instalacji. Źle zarobiony przewód spowoduje, że obraz będzie się zacinał, a dźwięk przerywał. W profesjonalnych instalacjach odchodzi się już od wtyków wciskanych lub zakręcanych na rzecz wtyków kompresyjnych. Do ich założenia potrzebujecie specjalnej zaciskarki. Zdejmuje się około 15 mm zewnętrznej izolacji, uważając, aby nie naciąć miedzianego oplotu. Odwija się oplot i folię ekranującą do tyłu. Naciąga się wtyk kompresyjny na przygotowany kabel i zaciska narzędziem, co tworzy wodoodporne i niezwykle trwałe połączenie. Nadmiar żyły wewnętrznej ucina się tuż przy krawędzi wtyku. Po zarobieniu wszystkich końcówek, musicie sprawdzić ciągłość żyły oraz brak zwarć między ekranem a rdzeniem. Służy do tego najprostszy multimetr. Dopiero gdy upewnicie się, że w instalacji nie ma zwarć, możecie podłączyć zasilanie do multiswitcha lub konwertera. Zbyt wczesne włączenie napięcia przy istniejącym zwarciu na kablu natychmiast spali elektronikę w antenie lub w skrzynce rozdzielczej.

Ochrona przed wyładowaniami i gryzoniami

Antena zamontowana na dachu stanowi naturalny punkt przyciągający wyładowania atmosferyczne. Każdy maszt antenowy musi być uziemiony. Wymaga to poprowadzenia grubego drutu uziemiającego od podstawy masztu aż do szyny uziemiającej w domowej rozdzielnicy elektrycznej. Chroni to wasz sprzęt przed przepięciami, które powstają podczas burz, nawet jeśli piorun nie uderzy bezpośrednio w wasz dach. Kolejnym, często pomijanym problemem, są gryzonie. Na strychach i w przestrzeniach pod dachem myszy i kuny potrafią przegryźć izolację kabla koncentrycznego, co prowadzi do całkowitej utraty sygnału. W miejscach narażonych na działalność zwierząt warto stosować przewody w dodatkowym pancerzu stalowym lub umieszczać je w sztywnych rurkach PCV. Na zewnątrz budynku wszystkie połączenia wtyków z konwerterem należy zabezpieczyć samowulkanizującą się taśmą gumową lub specjalnymi osłonami silikonowymi, co zapobiegnie dostawaniu się wody deszczowej do wnętrza złącza gwintowanego.

Testowanie instalacji przed zamknięciem ścian

Zanim ekipa budowlana zacznie kłaść gładzie i malować pomieszczenia, musicie bezwzględnie przetestować ułożone przewody. Zdarza się, że podczas prac murarskich ktoś przypadkowo przewierci się przez peszel lub uszkodzi kabel łopatą. Podłączcie tymczasowo kawałek przewodu do anteny i miernika, a następnie sprawdźcie ciągłość na każdym końcu wyciągniętym z peszla. Możecie użyć do tego prostego testera ciągłości lub multimetru. Jeśli któryś z kabli nie daje sygnału, musicie go natychmiast wyciągnąć i wciągnąć nowy, dopóki rury ochronne nie są jeszcze zamurowane i zabetonowane. Wciągnięcie nowej żyły do zablokowanego lub zgniecionego peszla jest w praktyce niewykonalne bez kucia ścian. Warto też oznaczyć każdy kabel taśmą malarską z opisem, do którego pokoju on biegnie. Oszczędzi to wam mnóstwo czasu na etapie końcowego podłączania gniazdek i konfigurowania multiswitcha.

Konfiguracja sieci domowej dla usług hybrydowych

Współczesne dekodery to w rzeczywistości zaawansowane komputery multimedialne. Aby w pełni korzystać z ich możliwości, takich jak biblioteki filmów na żądanie, funkcja cofania telewizji na żywo czy aktualizacje oprogramowania, urządzenie musi mieć ciągły dostęp do internetu. Połączenie bezprzewodowe bywa zawodne, zwłaszcza jeśli router znajduje się na parterze, a dekoder w sypialni na poddaszu, za dwiema ścianami nośnymi i stropem. Z tego powodu na etapie planowania instalacji warto pomyśleć o pociągnięciu kabla sieciowego typu skrętka do każdego miejsca, gdzie planujecie postawić dekoder. Skrętka kategorii 6 zapewni wam pewny transfer danych i brak problemów z buforowaniem filmów w wysokiej rozdzielczości. Jeśli nie macie już możliwości położenia kabla sieciowego, rozważcie instalację sieci typu mesh, która składa się z kilku punktów dostępowych rozmieszczonych w różnych częściach domu, tworząc jedną spójną i mocną sieć bezprzewodową.

Prowadzenie kabli na strychu i izolacja termiczna

Często zdarza się, że punkt centralny instalacji, czyli miejsce gdzie montuje się multiswitch, znajduje się na strychu. Jest to wygodne ze względu na łatwy dostęp do anten, ale rodzi pewne problemy. Latem temperatura na nieocieplonym strychu potrafi przekroczyć 60 stopni Celsjusza, co negatywnie wpływa na żywotność zasilaczy i elektroniki multiswitcha. Starajcie się montować skrzynki rozdzielcze w miejscach zacienionych i zapewnijcie im minimalny przepływ powietrza. Kolejną kwestią jest izolacja termiczna samego budynku. Kable koncentryczne prowadzone przez warstwę wełny mineralnej lub styropianu muszą być odpowiednio zabezpieczone. Pianka poliuretanowa, którą uszczelnia się szczeliny wokół rur, potrafi po czasie wchodzić w reakcję chemiczną z niektórymi rodzajami zewnętrznej izolacji kabli, co prowadzi do ich kruszenia. Zawsze stosujcie peszle ochronne również na strychu, nawet jeśli kable są tylko luźno rozłożone na belkach stropowych. Zapobiegnie to ich przypadkowemu przygnieceniu przez składowane kartony czy deski.